Nhận diện và tầm nhìn đổi mới tư duy nghệ thuật trong “Thi pháp tiểu thuyết hiện đại” của Bùi Việt Thắng
Trên văn đàn Việt Nam hiện nay, Bùi Việt Thắng được bạn đọc trân trọng biết đến là nhà văn, nhà giáo, nhà nghiên cứu và là một trong những chuyên gia đặc sắc về thi pháp thuộc hai thể loại chủ chốt: tiểu thuyết, truyện ngắn - bạn đọc đánh giá đó chẳng khác gì “công nghiệp nặng” của văn đàn. Với tiểu thuyết, nhà nghiên cứu Bùi Việt Thắng đồng thời triển khai hai chiều kích tiếp cận: vừa ngấm sâu đặc trưng thể loại, tìm tòi phát hiện những vấn đề mang tính nguyên lý của thể loại; vừa thẩm thấu luận giải thực tiễn tác phẩm cũng như bám sát sinh hoạt thể loại trong bối cảnh thời đại. Thành tựu nghiên cứu tiểu thuyết của ông quy tụ trong tập tiểu luận phê bình rất công phu: "Thi pháp tiểu thuyết hiện đại" do Nhà xuất bản Thanh Niên ấn hành, năm 2019.
Ứng dụng nghiên cứu văn hóa trong giảng dạy văn học
Tóm tắt: Nghiên cứu này nhằm khẳng định tầm quan trọng của việc tích hợp kiến thức văn hóa trong dạy học Ngữ văn. Nghiên cứu áp dụng phương pháp liên ngành, kết hợp soi chiếu từ góc nhìn nghiên cứu văn hóa trong giảng dạy văn học. Kết quả nghiên cứu chỉ ra và phân tích cụ thể thiết kế hoạt động dạy học tác phẩm văn học theo định hướng tiếp cận văn hóa, tổ chức hoạt động trải nghiệm, sáng tạo gắn liền với văn hóa địa phương và kỹ năng đọc - hiểu, giải mã các tầng nghĩa văn hóa của văn bản.
Không gian trong Mắt biếc của Nguyễn Nhật Ánh từ góc nhìn ký ức giao tiếp
Tóm tắt: Bài viết tiếp cận tác phẩm Mắt biếc của Nguyễn Nhật Ánh từ góc nhìn ký ức giao tiếp, qua đó làm rõ vai trò của không gian trong việc hình thành và lưu giữ ký ức. Không gian trong tác phẩm không chỉ là bối cảnh câu chuyện mà còn là môi trường giao tiếp, nơi các mối quan hệ, cảm xúc và trải nghiệm được tích lũy, lắng đọng và chuyển hóa thành ký ức. Sự đối lập giữa làng quê và thành phố phản ánh chuyển động của ký ức theo biến đổi không gian sống, từ trạng thái gắn bó liền mạch đến đứt gãy, phai mờ rồi tái hình thành.
Thơ ca Khmer đương đại ở Nam Bộ - Không gian tự sự tập thể về căn tính tộc người
Tóm tắt: Được sáng tác chủ yếu bằng tiếng Khmer và được phổ biến rộng rãi thông qua các ấn phẩm văn nghệ Khmer địa phương, các tập thơ, thơ ca Khmer đương đại không chỉ phản ánh tâm tư, tình cảm và tư tưởng của cá nhân tác giả mà còn là không gian tự sự tập thể lưu giữ ký ức, biểu đạt căn tính tộc người và khẳng định bản sắc văn hóa của người Khmer Nam Bộ. Bằng phương pháp khảo sát, phân tích một số sáng tác tiêu biểu của các tác giả thơ Khmer đương đại như Sang Sết, Thạch Phách và Thạch Đờ Ni trên cơ sở lý thuyết về căn tính tộc người và tự sự tập thể, nghiên cứu chỉ ra rằng thơ ca vừa đóng vai trò như một kho tàng lưu trữ ký ức cộng đồng, vừa là diễn ngôn văn hóa giúp cộng đồng Khmer khẳng định vị trí của mình trong xã hội đa tộc người ở Nam Bộ. Nghiên cứu góp phần nhận diện rõ hơn vai trò của thơ ca Khmer đương đại trong việc bảo tồn, phát huy bản sắc văn hóa tộc người trong bối cảnh hiện nay.
Lý luận phê bình văn học Việt Nam sau 1975: Những tiếp thu từ phương Tây (Nhìn từ phía trường học)
Tham luận tại Hội thảo “Nhìn lại sự vận động, phát triển của văn học, nghệ thuật Việt Nam 50 năm sau ngày đất nước thống nhất (30/4/1975 - 30/4/2025)” do Tạp chí Văn hóa Nghệ thuật tổ chức tháng 6/2025.
Thực trạng đời sống lý luận, phê bình văn học, nghệ thuật Việt Nam từ năm 1975 đến nay
Tham luận tại Hội thảo “Nhìn lại sự vận động, phát triển của văn học, nghệ thuật Việt Nam 50 năm sau ngày đất nước thống nhất (30/4/1975 - 30/4/2025)” do Tạp chí Văn hóa Nghệ thuật tổ chức tháng 6/2025.
Không gian đô thị và sự trình hiện căn tính trong Chị ấy lấy chồng chưa của Lý Lan
Tóm tắt: Bài viết sử dụng lý thuyết sản xuất không gian trong đô thị để phân tích truyện ngắn Chị ấy lấy chồng chưa của Lý Lan, tập trung vào sự trình hiện căn tính của các nhân vật trong bối cảnh đô thị hóa. Nghiên cứu khám phá cách các nhân vật thể hiện và kiến tạo bản sắc thông qua các khía cạnh hôn nhân, giới tính, hạnh phúc và chuẩn mực xã hội. Tác phẩm phơi bày khủng hoảng căn tính của con người hiện đại, đồng thời cho thấy khả năng đối thoại và vượt thoát khỏi những trật tự áp đặt. Từ đó, truyện ngắn khắc họa bi kịch tồn sinh: con người vừa chịu ảnh hưởng của hệ thống văn hóa đô thị, vừa chủ động kiến tạo căn tính mới thông qua ký ức và tương tác văn hóa.
Luận bàn về các khuynh hướng sáng tác văn học trên văn đàn Việt Nam từ sau Đổi mới 1986 - Tiếp cận từ văn hóa (Khảo sát trên nền tảng văn xuôi Việt Nam đương đại)
Tham luận tại Hội thảo “Nhìn lại sự vận động, phát triển của văn học, nghệ thuật Việt Nam 50 năm sau ngày đất nước thống nhất (30/4/1975 - 30/4/2025)” do Tạp chí Văn hóa Nghệ thuật tổ chức tháng 6/2025.
Ra mắt bộ sách "Người hùng không cầm súng" của tác giả, đạo diễn Tất Thọ
Vào ngày 27-12-2025, tại Cung Văn hóa lao động Việt - Nhật (Quảng Ninh), tác giả, đạo diễn Tất Thọ đã công bố bộ sách "Người hùng không cầm súng" gồm 4 tập với hơn 1.300 trang do Nhà xuất bản Văn học ấn hành năm 2025.
Tục ngữ Dao và tục ngữ Việt: Nhìn từ các yếu tố văn hóa chung
Tóm tắt: Tục ngữ là một bộ phận quan trọng của văn học, văn hóa dân gian, phản ánh thế giới quan, triết lý sống, và các giá trị đạo đức của mỗi tộc người. Tục ngữ Dao và tục ngữ Việt đều chứa trong mình những kho tàng tri thức phong phú, được lưu truyền qua các thế hệ và có vai trò quan trọng trong việc trao truyền những tri thức, kinh nghiệm về thời tiết, lao động sản xuất… cho các thế hệ trẻ. Mặc dù mỗi dân tộc có những đặc trưng văn hóa riêng biệt, song trong tục ngữ của người Dao và người Việt, chúng ta vẫn nhận thấy có sự tương đồng rõ rệt về mặt nội dung, hình thức và triết lý sống. Bài viết bước đầu chỉ ra những điểm giống nhau giữa tục ngữ Dao và tục ngữ Việt, từ đó làm nổi bật các nét văn hóa chung của hai tộc người này.
