Tóm tắt: Bài viết phân tích tầm vóc, ý nghĩa lịch sử và giá trị trường tồn của Hội nghị Văn hóa toàn quốc lần thứ Nhất (24/11/1946) trong mối liên hệ với nhiệm vụ triển khai Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng và Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam. Trên cơ sở phương pháp lịch sử - lôgic, phân tích văn kiện và tiếp cận chính sách công, bài viết làm rõ ba nội dung: vai trò của Hội nghị năm 1946 trong xác lập tư duy chiến lược về văn hóa; sức sống của tư tưởng “Văn hóa phải soi đường cho quốc dân đi” đối với phát triển con người, bản sắc và sức mạnh dân tộc; yêu cầu chuyển hóa các quan điểm mới về văn hóa thành thể chế, nguồn lực và kết quả thực tiễn. Từ đó, bài viết đề xuất những định hướng trọng tâm về lồng ghép văn hóa vào quản trị phát triển, xây dựng môi trường văn hóa, phát triển công nghiệp văn hóa, nâng cao năng lực sáng tạo và đổi mới cơ chế đánh giá chính sách. Luận điểm xuyên suốt là sự kế thừa di sản tư tưởng năm 1946 phải được thể hiện bằng năng lực tổ chức thực hiện và tác động thực chất của văn hóa đối với sự phát triển nhanh, bền vững đất nước.
Tóm tắt: Trên cơ sở phân tích và đặt tác phẩm trong bối cảnh lịch sử - tư tưởng Đại Việt thời Trần, bài viết làm rõ tư tưởng Phật giáo nhập thế trong “Cư trần lạc đạo phú” của Trần Nhân Tông. Ở đây, “Phật giáo nhập thế” được dùng để chỉ khuynh hướng thực hành đạo ngay giữa đời sống hiện thực, chứ không nhằm đồng nhất tư tưởng Trúc Lâm với Phật giáo dấn thân hình thành trong thế kỷ XX. Qua phân tích, bài viết nhận diện cấu trúc tư tưởng của tác phẩm trên ba bình diện: tự tâm là nền tảng giác ngộ; tùy duyên, phá chấp và “đối cảnh vô tâm” là phương thức thực hành; trách nhiệm xã hội là sự biểu hiện của tu chứng trong đời sống. Cư trần lạc đạo vì thế không phải sự thỏa hiệp với thế tục, mà là sống giữa đời mà không để danh lợi và bản ngã chi phối. Chữ Nôm, thể phú, phép đối và hệ thống hình ảnh đời thường cho thấy quá trình Việt hóa Thiền tông thành một diễn ngôn tu dưỡng mang bản sắc Đại Việt. Khi được đặt trong mối liên hệ với hành trạng Trần Nhân Tông và môi trường Trúc Lâm, tác phẩm làm nổi bật sự gắn kết giữa giải thoát nội tâm, trách nhiệm cộng đồng, hộ quốc và an dân. Giá trị đương đại của tác phẩm nằm ở mẫu hình con người tự tại mà không vô cảm, phụng sự mà không chấp thủ quyền lực.
Tóm tắt: Vùng châu thổ sông Hồng (đồng bằng Bắc Bộ) là khu vực trung tâm của Bắc Bộ nói riêng và Việt Nam nói chung. Đây là vùng gồm các tỉnh, thành phố tập trung đông dân cư, kinh tế phát triển và cũng là trung tâm chính trị, văn hóa, xã hội của đất nước. Chính vì vậy, trong chiến lược phát triển của vùng châu thổ sông Hồng, việc xác định (giá trị, phân loại, đánh giá…) các nguồn lực (trong đó có nguồn lực xã hội - nhân văn) là hết sức cần thiết. Đặc biệt là phân loại, xây dựng tiêu chí xác định giá trị và đánh giá các nguồn lực xã hội - nhân văn trong bối cảnh hiện nay. Nếu công tác nghiên cứu này được áp dụng, thực hiện, thì kết quả khoa học sẽ là dữ liệu/ dữ kiện quan trọng giúp ích cho các nhà quản lý - hoạch định chính sách phát triển kinh tế, xã hội trong bối cảnh đương đại.
Từ phát biểu chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại Hội nghị toàn quốc quán triệt Nghị quyết Trung ương 4 khóa XIV ngày 16/10/2026 đến những định hướng lớn của Nghị quyết số 80-NQ/TW về phát triển văn hóa Việt Nam, có thể nhận diện một yêu cầu xuyên suốt: đổi mới tư duy và văn hóa trách nhiệm trong lãnh đạo, quản lý để giải phóng sức sáng tạo của con người. Trước thềm Ngày Văn hóa Việt Nam 24/11, yêu cầu đó càng gợi mở những vấn đề căn bản về quyền thụ hưởng văn hóa, thể chế kiến tạo và năng lực chuyển hóa giá trị văn hóa thành động lực phát triển đất nước.
Tóm tắt: Bài viết tiếp cận Hiếu hạnh Phật giáo như một nguồn lực văn hóa tham gia vào quá trình tái cấu trúc hệ giá trị đạo đức và chuyển hóa nhân cách của người Việt Nam trong kỷ nguyên số. Trên cơ sở phân tích tài liệu, tiếp cận liên ngành giữa văn hóa học, Phật học và tâm lý học, kết hợp dữ liệu khảo sát 294 học sinh, sinh viên về quan niệm chữ Hiếu, nghiên cứu chỉ ra sự chuyển dịch đáng chú ý trong nhận thức đạo đức của người trẻ: Hiếu vẫn hiện diện như trách nhiệm gia đình, song chưa được nội tâm hóa đầy đủ như một định hướng hoàn thiện nhân cách và trách nhiệm xã hội. Từ nền tảng tri ân, báo ân, duyên khởi, từ bi và vô ngã, Hiếu hạnh Phật giáo vận hành như cơ chế giáo dục văn hóa, giúp chuyển hóa nhận thức, cảm xúc, hành vi và hệ giá trị của cá nhân. Đóng góp của bài viết nằm ở việc chuyển cách nhìn nhận Hiếu hạnh từ một phạm trù luân lý sang một thực hành tu dưỡng và một nguồn lực tái tạo vốn đạo đức trong xã hội Việt Nam hiện đại.
Hội nghị Trung ương 4 khóa XIV đặt ra yêu cầu gắn xây dựng Đảng, đổi mới phương thức lãnh đạo với nâng cao hiệu quả quản trị quốc gia và phát triển đất nước. Nhìn từ góc độ văn hóa, Hội nghị còn đặt ra yêu cầu xây dựng văn hóa lãnh đạo liêm chính, đề cao trách nhiệm, trọng dụng thực tài và khuyến khích sáng tạo. Những yêu cầu ấy cần được cụ thể hóa trong hoạt động công quyền và chính sách phát triển văn hóa, hướng tới nâng cao chất lượng đời sống Nhân dân.
Phát biểu khai mạc Hội nghị lần thứ tư, Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV ngày 5/10/2026, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đặt ra một yêu cầu xuyên suốt: quyết sách phải đi tới kết quả, quyền hạn phải gắn với trách nhiệm, nguồn lực phải chuyển hóa thành năng lực phát triển và mọi lựa chọn cuối cùng phải được kiểm chứng bằng lợi ích thực tế của Nhân dân. Đặt tinh thần ấy trong mạch Nghị quyết 80-NQ/TW về phát triển văn hóa Việt Nam, Nghị quyết 19-NQ/TW về đổi mới mô hình phát triển, cùng các Nghị quyết 25, 57, 59 và 66, có thể thấy rõ một đòi hỏi lớn của giai đoạn mới: xây dựng văn hóa thực thi như một năng lực phát triển, để văn hóa thấm vào cách lãnh đạo, quản trị, sử dụng con người và tổ chức nguồn lực.
Tóm tắt: Trong bối cảnh chuyển đổi số, hội nhập quốc tế và mô hình tổ chức chính quyền địa phương hai cấp, phát triển nguồn nhân lực lĩnh vực di sản văn hóa ở Việt Nam đang đặt ra nhiều yêu cầu mới. Bài viết tập trung phân tích thực trạng nguồn nhân lực hiện nay, chỉ ra những hạn chế về số lượng, chất lượng, kỹ năng số và tính liên kết giữa đào tạo với thực tiễn. Trên cơ sở đó, bài viết đề xuất một số định hướng và giải pháp nhằm phát triển nguồn nhân lực di sản văn hóa giai đoạn 2026-2035 theo hướng chất lượng cao, linh hoạt và bền vững, trong đó nhấn mạnh vai trò của đổi mới đào tạo, ứng dụng công nghệ số, hoàn thiện cơ chế chính sách và tăng cường sự tham gia của cộng đồng. Góp phần cung cấp luận cứ khoa học cho việc hoạch định chính sách và nâng cao hiệu quả quản lý, bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa trong giai đoạn tới.
Tóm tắt: Trong định hướng phát triển đất nước hiện nay, tăng trưởng hai con số không chỉ đặt ra yêu cầu mở rộng quy mô kinh tế mà còn đòi hỏi một mô hình tăng trưởng có chất lượng cao hơn, dựa nhiều hơn vào tri thức, sáng tạo, con người và những nguồn lực nội sinh có khả năng tái tạo. Từ cách tiếp cận đó, văn hóa cần được nhìn nhận đồng thời trên hai bình diện: một mặt, văn hóa tạo ra hệ giá trị, niềm tin, tinh thần đoàn kết, lòng yêu nước, kỷ cương, trách nhiệm và khát vọng cống hiến - những yếu tố tác động sâu đến chất lượng con người, năng suất xã hội và sức bền của phát triển; mặt khác, văn hóa trực tiếp tạo ra sản phẩm, việc làm, doanh thu, xuất khẩu, tài sản trí tuệ và sức mạnh mềm thông qua công nghiệp văn hóa, kinh tế sáng tạo, du lịch văn hóa và các thị trường nội dung số. Trên cơ sở phân tích Nghị quyết số 80-NQ/TW, Nghị quyết số 28/2026/QH16, số liệu cập nhật của Việt Nam và kinh nghiệm của Vương quốc Anh, Hàn Quốc cùng các khuyến nghị của UNESCO, UNCTAD, bài viết làm rõ cơ chế chuyển hóa nguồn lực văn hóa thành động lực tăng trưởng; đồng thời đề xuất một số điều kiện then chốt để văn hóa đóng góp thực chất hơn vào mục tiêu tăng trưởng nhanh và bền vững của Việt Nam trong kỷ nguyên mới.
Tại Hội nghị toàn quốc nghiên cứu, học tập, quán triệt và triển khai thực hiện 5 nghị quyết, 1 chỉ thị của Bộ Chính trị ngày 3/9/2026, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã nhấn mạnh yêu cầu chuyển mạnh từ quán triệt sang tổ chức thực hiện, từ quản lý tiến độ sang quản trị kết quả, từ những chủ trương đúng đến những chuyển biến mà Nhân dân thực sự cảm nhận được. Đặt trong lĩnh vực văn hóa, thông điệp ấy gợi mở một vấn đề có ý nghĩa đặc biệt: muốn văn hóa thực sự trở thành nền tảng tinh thần, nguồn lực nội sinh và sức mạnh mềm của đất nước, trước hết phải hình thành một văn hóa thực thi mạnh mẽ, trong đó trách nhiệm, sáng tạo, hiệu quả và niềm tin của Nhân dân trở thành thước đo cuối cùng.
Tóm tắt: Hiện nay, trong lĩnh vực di sản văn hóa, một số khái niệm như “quản lý”, “bảo tồn”, “bảo vệ” di sản văn hóa đang được sử dụng chưa thống nhất trong nghiên cứu khoa học và trong hoạt động thực tiễn. Nội hàm giữa các khái niệm có sự chồng chéo, chưa được phân định rõ ràng dẫn đến cách hiểu và vận dụng khác nhau trong hoạt động quản lý, bảo vệ, bảo tồn, khai thác và phát huy giá trị di sản văn hóa. Trên cơ sở phân tích các văn bản pháp luật, quan điểm nghiên cứu và thực tiễn hoạt động chuyên ngành, bài viết nhằm làm rõ nội hàm, phạm vi, bản chất, chức năng và mối quan hệ giữa các khái niệm nêu trên, đồng thời chỉ ra những bất cập trong quá trình sử dụng thuật ngữ hiện nay. Từ đó, bài viết đề xuất hướng tiếp cận nhằm chuẩn hóa, thống nhất cách hiểu và nhận diện các khái niệm trong lĩnh vực di sản văn hóa, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý, bảo vệ, bảo tồn và phát huy giá trị di sản trong bối cảnh phát triển bền vững.